Les 10: De te-vorm, -te iru, iru/aru en het partikel mo (pagina 7)

Niet ingelogd

Onze community op Facebook 




17-01-2009, 18:52

Dit onderwerp heeft 7 abonnees
Je bent niet op dit onderwerp geabonneerd. Abonneren?

Conversatietekst


Geluidsbestand downloaden

あぁ、鈴木さん!こちらです。Aa, Suzuki-san! Kochira desu.Ah, mevrouw Suzuki! Ik zit hier.
ノアさん!何を飲んでいますか。Noa-san! Nani wo nonde imasu ka?Meneer Noah! Wat bent u aan het drinken?
カフェオレです。Kafeore desu.Koffie verkeerd.
そうですか。後、どのくらい時間がありますか。Sō desu ka. Ato, dono kurai jikan ga arimasu ka?Aha. Hoeveel tijd hebben we nog?
映画は一時間後、始まります。Eiga wa ichi jikan go, hajimarimasu.De film begint over een uur.
じゃあ、まだ大丈夫ですね。私もコーヒーを頂きましょう。Jaa, mada daijōbu desu ne. Watashi mo koohii wo itadakimashō.Ah, dan hebben we nog genoeg tijd. Ik neem ook koffie.

あぁ、鈴木さん!こちらです。Aa, Suzuki-san! Kochira desu.Ah, mevrouw Suzuki! Ik zit hier.

Op het woord kochira na zal deze zin weinig problemen opleveren. Kochira is Japans voor hier. Het Japans kent nog een woord voor hier, namelijk koko. Kochira is beleefder dan koko en kan daarnaast ook een richting uitdrukken. Je zou kochira desu dus kunnen lezen als het is deze kant op => ik zit hier.

ノアさん!何を飲んでいますか。Noa-san! Nani wo nonde imasu ka?Meneer Noah! Wat bent u aan het drinken?

In deze zin maken we kennis met het thema van deze les: het Japanse gerundium. Dit staat gelijk aan de Engelse ‘ing-vorm’ (doing, working, stopping, enzovoort) en de Nederlandse constructie ‘aan het’ (aan het doen, aan het werken, aan het stoppen). Het Japanse gerundium wordt gevormd door achter de te-vorm van een werkwoord het werkwoord iru (er zijn) te zetten.

De volgende logische vraag is dan hoe je de te-vorm van een werkwoord kunt vinden. Helaas gaat dit niet via de stam zoals we die kennen van de masu-vorm. Voor de te-vorm worden hele andere regels gebruikt. Zie de volgende werkwoordtabel:

1 eindigend op u2 eindigend op iru3 eindigend op erude gozaru

stam

u wordt iiru wordt ieru wordt e[onregelmatig]

voorbeeld

kau (kopen) wordt kai-

kaku (schrijven) wordt kaki-

kagu (ruiken) wordt kagi-

kasu (uitlenen) wordt kashi-

katsu (winnen) wordt kachi-

shinu (sterven) wordt shini-

yobu (roepen) wordt yobi-

kamu (bijten) wordt kami-

karu (maaien) wordt kari-

okiru (opstaan) wordt oki-taberu (eten) wordt tabe-de gozai-

tegenwoordige tijd

kai + masu = kaimasu (kopen, neutraal beleefd)oki + masu = okimasu (opstaan, neutraal beleefd)tabe + masu = tabemasu (eten, neutraal beleefd)desu (zijn, neutraal beleefd) / de gozaimasu (zijn, respectvol beleefd)

ontkennende tegenwoordige tijd

kai + masen = kaimasen (niet kopen, neutraal beleefd)oki + masen = okimasen (niet opstaan, neutraal beleefd)tabe + masen = tabemasen (niet eten, neutraal beleefd)--- / de gozaimasen (niet zijn, respectvol beleefd)

verleden tijd

kai + mashita = kaimashita (kochten, neutraal beleefd)oki + mashita = okimashita (opstonden, neutraal beleefd)tabe + mashita = tabemashita (aten, neutraal beleefd)deshita (waren, neutraal beleefd) / de gozaimashita (waren, respectvol beleefd)

ontkennende verleden tijd

kai + masen + deshita = kaimasen deshita (niet kochten, neutraal beleefd)oki + masen + deshita = okimasen deshita (niet opstonden, neutraal beleefd)tabe + masen + deshita = tabemasen deshita (niet aten, neutraal beleefd)--- / de gozaimasen deshita (niet waren, respectvol beleefd)

aansporende wijs

kai + mashō = kaimashō (laten we kopen, neutraal beleefd)oki + mashō = okimashō (laten we opstaan, neutraal beleefd)tabe + mashō = tabemashō (laten we eten, neutraal beleefd)deshō (zouden zijn, neutraal beleefd) / de gozaimashō (zouden zijn, respectvol beleefd))

te-vorm

kau (kopen) wordt katte

kaku (schrijven) wordt kaite

kagu (ruiken) wordt kaide

kasu (uitlenen) wordt kashite

katsu (winnen) wordt katte

shinu (sterven) wordt shinde

yobu (roepen) wordt yonde

kamu (bijten) wordt kande

karu (maaien) wordt katte

okiru (opstaan) wordt okitetaberu (eten) wordt tabete--- / ---

Zoals je ziet, is de uiteindelijke te-vorm afhankelijk van het laatste hiragana-teken van de infinitief (-u wordt -tte, -ku wordt -ite, -su wordt -shite, enzovoort).

Eerder merkten we al op dat de te-vorm + iru wordt vertaald als aan het…. imasu is niets anders dan de masu-vorm van iru en maakt de constructie slechts neutraal beleefd. Nonde imasu betekent dus aan het drinken.

Wat [lijdend voorwerp] aan het drinken?

De te-vorm op zich is te vergelijken met het onvoltooide deelwoord: doende, werkende, stoppende. Vullen we dat vervolgens aan met iru (er zijn), dan krijgen we: er doende zijn, er werkende zijn, er stoppende zijn. Het is belangrijk om deze letterlijke betekenis voor ogen te houden, want de constructie kan namelijk niet altijd worden vertaald met aan het. Kijk bijvoorbeeld naar de volgende zin:

Ki ga taorete iru.

Ki betekent boom. Taorete is de te-vorm van taoreru (omvallen). Hier staat dus letterlijk:

Boom [onderwerp] er omvallende zijn.

Aangezien de handeling van het omvallen niet iets is wat eeuwen duurt, betekent deze zin over het algemeen niet dat de boom aan het omvallen is. Omvallende, ís de boom er. In dit geval wordt de constructie vertaald als een voltooid deelwoord: de boom is omgevallen.

De vertaling is in dit geval niet: de boom viel om. Het voltooid deelwoord in het Nederlands legt namelijk de nadruk op de huidige toestand van de boom (net als de Japanse te-vorm + iru), terwijl een verleden tijd juist de nadruk zou leggen op de handeling van het omvallen zelf.

Om het wat nauwkeuriger te definiëren, drukt de te-vorm + iru uit dat zich iets heeft voorgedaan, en dat die actie of het resultaat daarvan voortduurt tot het heden. Met andere woorden: Noah is gaan drinken, en dat doet-ie nu nog steeds. Hij is dus aan het drinken. De boom is omgevallen, en het resultaat van die actie (namelijk dat de boom is omgevallen) duurt nog steeds voort: je ziet dat de boom op de grond ligt. De boom is dus omgevallen.

Aan de andere kant is het zo dat als Suzuki en Noa in het bos hadden gestaan en hadden gezien hoe een boom steeds verder was gaan hellen om vervolgens krakend naar de grond te storten, ki ga taorete iru wel degelijk vertaald kan worden als de boom is aan het omvallen. Je zult echter moeten toegeven dat dat een nogal specifieke (en zeldzame) context is. Voor de duidelijkheid een schema:

Een actie die enige tijd kan voortduren en kan worden herhaald

nomu (drinken)nonde iru (aan het drinken zijn)

Een actie die slechts korte tijd duurt en niet kan worden herhaald

taoreru (omvallen)taorete iru (omgevallen zijn)

zeldzamer: taorete iru (aan het omvallen zijn)

カフェオレです。Kafeore desu.Koffie verkeerd.

De uitspraak van kafeore is bijzonder moeilijk te herleiden als je niet weet dat dit woord voor de verandering eens niet uit het Engels, maar uit het Frans komt (café au lait). Hetgeen me trouwens doet denken aan een interessante anekdote: ooit vroeg ik Rumi in een restaurant wat ze wilde eten. Het antwoord luidde shuu kuriimu. Shoe cream? Maar dat eet je toch niet?, was mijn eerste reactie. Toen bleek dat het woord was afgeleid van het Franse chou à la crème, ofwel een soesje. Kijk, dat is hele andere ‘koek’.

そうですか。後、どのくらい時間がありますか。Sō desu ka. Ato, dono kurai jikan ga arimasu ka?Aha. Hoeveel tijd hebben we nog?

Ato betekent hierna, dono kurai betekent hoeveel ongeveer en Jikan betekent tijd.

Maar waarom staat er aru (er zijn) achter tijd? We hadden toch geleerd dat er zijn in het Japans iru was? Dat klopt ook. Het verschil is dat iru wordt gebruikt voor levende dingen, en dat aru wordt gebruikt voor niet-levende dingen. Wat illustratieve voorbeelden:

Noah ga iru

Noah is er => Daar is NoahDit is de standaardformulering. Noah is een mens, en mensen zijn levende wezens.

Noah ga aru

Noah is er => Daar is NoahDit is allesbehalve standaard. Het impliceert dat Noah niet leeft. Noah is dus dood. Wat daar ligt is niet Noah, maar zijn lijk. Zelfs dan is dit een bijzonder oneerbiedige formulering, die uitsluitend ironisch gebruikt wordt. Als voorbeeld is het wel illustratief.

Robotto ga aru

De robot is er => Daar is een robotDit is de standaardformulering. Een robot is een ding en geen levend wezen.

Robotto ga iru

De robot is er => Daar is een robotDit is allesbehalve standaard. Het impliceert dat de robot een ziel heeft. Dit zou je hooguit tegenkomen in sciencefictionfilms.

Hierna, hoeveel ongeveer tijd [onderwerp] er zijn?

Had er jikan ga imasu gestaan, dan hadden we het ineens over een (levende) meneer Tijd gehad. De vraag had dan geluid hoelang meneer Tijd nog van plan was om in Starbucks te blijven, en geloof me, dat wil je niet vragen.

映画は一時間後、始まります。Eiga wa ichi jikan go, hajimarimasu.De film begint over een uur.

Nog even doorbijten, we hebben het ergste gehad:

[Wat betreft] film, één uur [na] beginnen.

Het achtervoegsel go wordt met exact dezelfde kanji geschreven als het woordje ato (hierna) uit de zin hiervoor. Het betekent dan ook na, en het slaat op het woord ervoor: ichi-jikan. Ichi-jikan-go betekent dus na één uur ofwel over één uur.

Zoals je ziet, kan jikan zowel tijd als uur betekenen. En nu we toch met tijd bezig zijn, kan het geen kwaad om gelijk even de getallen 1-12 te leren, want een klok telt immers twaalf uren. Daar gaat-ie:

1

ichi

2

ni

3

san

4

yon/shi

5

go

6

roku

7

nana/shichi

8

hachi

9

kyū

10

11

jūichi

12

jūni

四死

Links het teken voor vier (shi) en rechts het teken voor dood (shi).

Het getal vier heeft twee mogelijke uitspraken: yon en shi. De laatste uitspraak wordt soms vermeden, omdat shi ook dood kan betekenen. Dit verklaart waarom het vaak uit den boze is om mensen dingen in combinaties van vier te geven. Vier rode rozen voor je geliefde is over het algemeen dus geen goed idee; doe er dan maar één extra bij.

じゃあ、まだ大丈夫ですね。私もコーヒーを頂きましょう。Jaa, mada daijōbu desu ne. Watashi mo koohii wo itadakimashō.Ah, dan hebben we nog genoeg tijd. Ik neem ook koffie.

Mada betekent nog als in nog steeds.

Goed, nog steeds in orde zijn.

Daijōbu moet je in deze context opvatten als veilig. Het is nog steeds veilig, er is nog voldoende tijd.

We sluiten af met het nieuwe partikel mo, dat simpelweg ook betekent. De zin wordt afgesloten met de aansporende wijs (neutraal beleefd) van het werkwoord itadaku: laat mij ook nederig ontvangen, ofwel: ik neem ook.

Laten we tot slot alle partikels nog even doornemen:

Partikel

GebruikFunctieVoorbeeldVertaling

ka

aan eind van zinmaakt zin vragendOmoshiroi desu ka?Is dat interessant?

ka

na zelfstandig naamwoordverandert vragend voornaamwoord in onbepaald voornaamwoord (nani/wat wordt nani ka/iets)Nani ka nomimasen ka?Wilt u niet iets drinken?

ne

aan eind van zinvraagt om bevestigingOmoshiroi desu ne?Interessant hè?

ne

aan eind van zinuit begripKaisha desu ne.Ik begrijp het. De zaak (betaalt) dus.

yo

aan eind van zinlegt nadrukOmoshiroi desu yo.Het is interessant hoor!

wa

na zelfstandig naamwoordduidt topic zin aan en benadrukt het bijbehorende werkwoordWatashi wa tabemasu.Ik éét (ik drínk niet).

ga

na zelfstandig naamwoordduidt onderwerp zin aan en benadrukt het onderwerpWatashi ga tabemasu.Ík eet (jíj niet).

ni

na zelfstandig naamwoordtotTai ni shimasu.Ik neem zeebrasem (letterlijk: ik doe het tot zeebrasem).

mo

na zelfstandig naamwoordookWatashi mo nomimasu.Ik drink ook.

Een pittig lesje dit keer. Hopelijk niet te pittig. Vragen staat vrij, dus brand los!

Woordenlijst

Aaあぁo(Les 2)
Suzuki-san鈴木さんmeneer/mevrouw Suzuki(Les 1)
Kochiraこちらhier; deze kant op(Les 10)
desuですzijn; [tilt zin naar neutrale beleefdheidsvorm](Les 1)
Noa-sanノアさんmeneer/mevrouw Noah(Les 1)
Naniwat(Les 10)
wo[lijdend voorwerp](Les 3)
nonde飲んでdrinkende(Les 10)
imasuいますer zijn [voor mensen en dieren](Les 10)
ka?(Les 1)
Kafeoreカフェオレkoffie verkeerd(Les 10)
そうzo(Les 1)
Atohierna(Les 10)
dono kuraiどの位hoeveel ongeveer(Les 10)
jikan時間tijd; uur(Les 10)
ga[onderwerp](Les 6)
arimasuありますer zijn [voor dingen](Les 10)
Eiga映画film(Les 7)
wawat betreft(Les 1)
ichiéén(Les 10)
gona(Les 10)
hajimarimasu始まりますbeginnen(Les 10)
Jaaじゃあin dat geval, dan(Les 2)
mada未だnog steeds(Les 10)
daijōbu大丈夫in orde(Les 6)
nehè, nietwaar, toch, inderdaad(Les 1)
Watashiik(Les 1)
moook(Les 10)
koohiiコーヒーkoffie(Les 10)
itadakimashō頂きましょうlaten/zullen we ontvangen (nederig beleefd)(Les 10)

Nieuwe tekens

chi ra
fu e
re ato; -gohierna; na
no kuraiongeveer
jitijd; uurkanperiode
hajibeginnenmadanog steeds
ko hi

Oefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven.

1. Deze kant op.
2. Wat bent u aan het eten?
3. Ik ben een film aan het kijken.
4. Takashi is aan het betalen.
5. Is meneer Yamaguchi bier aan het drinken?
6. Nee, hij is koffie verkeerd aan het drinken.
7. Hoeveel tijd hebben we hierna nog?
8. Ja, ik heb tijd.
9. De film begint over vijf uur.
10. Mevrouw Tasaki gaat over zes uur naar Fukuoka.
11. Zij doet het over twee uur.
12. O, dan hebben we nog wel even.
13. Laat ik ook maar sake nemen.

Herhalingsoefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven. Deze vragen worden automatisch en willekeurig geselecteerd uit vorige lessen. Je kunt soms meerdere keren dezelfde vraag krijgen.

1. Nee, ze is Japanse.
2. Hallo. [aan de telefoon]
3. Ik neem bier.
4. Zijn de garnalen niet lekker?
5. Eén bier?
6. Meneer Suzuki betaalt.
7. Wat is de masu-vorm van suru (doen)?
8. Zullen we de volgende keer samen eten?
9. Welke nationaliteit heeft Noah?
10. Meneer Duppen is toch een Duitser?
11. Het spijt me.
12. Het spijt me.
13. Mevrouw Takeda drinkt geen bier.
14. Nog bedankt voor het eten vandaag.
15. Met Shimizu.
16. Aangenaam.
17. Nederland is toch een koninkrijk?
18. Ik ben Suzuki.
19. Wat is de masu-vorm van okiru (opstaan)?
20. Jee, is dat een vis?

Vragen en reacties

Pagina 1 2 3 4 5 6 7

Dit artikel heeft 66 reacties. Dit is reactiepagina 7 van 7.

03-02-2017, 00:21  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
Sorry, dat was nogal vaag gesteld Concreet: is het 'cosmetisch' of zit er een regel achter?
03-02-2017, 08:49    Loek van Kooten (5380 reacties)
Citeren
Dit woord heeft echt een vaste schrijfwijze, maar over het algemeen gebruik je voor de tweede klinker in dit soort kreten een kleine letter. Maar je komt uiteindelijk in een ontzettend grijs gebied, waarin zo ongeveer alles is toegestaan.
03-02-2017, 09:59  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
Aa, so desu ka... Dankjewel. wakarimashita!
11-05-2017, 21:06  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
Konbanwa, Loek-san, sumimasen:

"Zoals je ziet, is de uiteindelijke te-vorm afhankelijk van het laatste hiragana-teken van de infinitief..."

Dus het complete rijtje is zoals hieronder?:

wordt

u tte

ku ite

gu ide

su shite

tsu tte

nu nde

bu nde

mu nde

ru tte

12-05-2017, 07:38    Loek van Kooten (5380 reacties)
Citeren
Inderdaad!
12-05-2017, 16:46  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
Arigataou gozaimasu!
18-07-2017, 21:42  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
Konbanwa, Loek-San,

"Taorete is de te-vorm van taoreru (omvallen)"

Niet "Taorette"? Dan is er meer mogelijk dan de vormen nde, tte, ite, ide, shite?

Ik denk dat ik iets niet (voldoende) begrepen heb.

18-07-2017, 21:49   Arthur (77 reacties)
Citeren
taoreru eindigt op -eru (groep 2/3). De te vorm maak je dan door "ru" er af te halen en "te" toe te voegen. Het wordt dan "taorete".

Net als bijvoorbeeld:
taberu → tabe → tabete

18-07-2017, 22:09  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
Jemig, ik heb gewoon alleen maar naar de linker gekeken......staat gewoon voor mijn neus..... Gomen nasai...
18-07-2017, 22:10  Joop van Huet (1356 reacties)
Citeren
En uiteraard Domo Arigatou Gozaimasu!

Nieuw forumonderwerp

Hallo gast, alleen geregistreerde en ingelogde gebruikers kunnen op dit artikel reageren: Inloggen / Registreren

Dit is niet alleen onze site. Het is ook jouw site! Op- en aanmerkingen zijn altijd welkom.

Gratis Japans leren met Loek van Kooten, drs. Japanologie, en zijn vrouw Rumi Tasaki, native Japanse met afstudeerrichting taalkunde. Zowel Loek als Rumi zijn al 22 jaar beëdigd en fulltimevertaler Japans.

Woord van de dag

喧嘩を売る

Kenka wo uru

Ruzie zoeken [ruzie verkopen]

Quiz: Hoe goed is jouw Japans?


>> Archief <<


Actiefste gebruikers


1

 Joop van Huet
(1356 reacties)

2

  Hannah
(1013 reacties)

3

   ニケ
(815 reacties)

4

 Iwakura
(499 reacties)

5

 Yuriko
(461 reacties)

6

  Endo
(460 reacties)

7

   Lion Egberts
(458 reacties)

8

 Rene Frijhoff
(314 reacties)

9

  Thijs
(314 reacties)

10

   Bastiaan
(271 reacties)

Over ons | Mail ons (LEES DIT EERST!) | ©2008-2017 Akebono Translation Service