In deze les gaan we het hebben over één van de allerbelangrijkste dingen in de Japanse grammatica. Let dus goed op, want hier zal zo ongeveer het fundament gevormd worden voor je Japans.

We beginnen eenvoudig. De eerste zin is al bekend. De tweede zin is nieuw. Uit onegai shimasu blijkt dat mevrouw Suzuki iets wil of wenst, en in dit geval is dat okaikei: letterlijk afrekening. Mevrouw Suzuki roept de serveerster om af te rekenen.

Noah heeft hier problemen mee, want hij gaat meteen stribbelen: Nee, ik…. Daarna komt het nieuwe partikel ga. Ga in het Japans geeft het onderwerp van de zin aan, in de engste zin van het woord. Het geeft dus aan welk deel van de zin bij het werkwoordelijk gezegde hoort, of wat/wie iets doet. Dit is iets anders dan de topic van de zin, die met wa wordt gemarkeerd en aangeeft waarover de zin gaat. In de volgende zin zal het verschil duidelijk worden. Het laatste woord is de masu-vorm van het werkwoord harau (betalen). We krijgen dus: nee, betalen. Nu gaan we het onderwerp voor ga erbij voegen: wie betaalt er? Ik betaal. Dus: Nee, ik betalen.

Daijōbu is een woord dat je nog veel zult tegenkomen. Het is ook makkelijk te herkennen, omdat de drie tekens waarmee het geschreven wordt verschrikkelijk veel op elkaar lijken. Het is ook een woord dat te pas en te onpas wordt gebruikt door Japanners, zeker tegenover buitenlanders. Als je Japan voor het eerst bezoekt, zal men zich constant zorgen maken over je gesteldheid: heb je wel goed gegeten, is het Japanse eten wel goed gevallen, word je niet moe van de Japanse taal, enzovoort, enzovoort. Daijōbu desu ka? Daijōbu desu! Daijōbu desu ka? Daijōbu desu!

In orde zijn.

Nu komen we bij de kern van de conversatie, waarin we het verschil tussen wa (de topic van de zin) en ga (het onderwerp van de zin) duidelijk zullen maken.

Wat betreft Noah, Fukuoka voor het eerst zijn en…

Hajimete komt van het werkwoord hajimeru (beginnen), dat we al tegen waren gekomen in les 1 (hajimemashite). Het is idioom en betekent voor het eerst, voor de eerste keer.

Wa introduceert de topic van de zin: het geeft aan dat de zin die hierna komt, over Noah zal gaan, betrekking zal hebben op Noah. Je neemt dat ter kennisgeving aan en kunt dit dan eventjes vergeten, want de zin zelf moet nog komen. Die zin is in dit geval Fukuoka ga hajimete desu shi. Fukuoka is een grote stad op het zuidelijkste grote eiland van Japan. Aan de ga erachter kunnen we zien dat het tevens het onderwerp is van de zin: hajimete desu shi (voor het eerst zijn en…) Wie of wat is dus voor het eerst? Fukuoka! We krijgen dan: Fukuoka voor het eerst zijn en… Shi betekent en en wordt uitsluitend gebruikt als voegwoord, dus om twee zinnen aan elkaar te plakken (en toen, en toen, en toen). Je gebruikt het niet in opsommingen (Noah en mevrouw Suzuki en meneer Tanaka en…) Mevrouw Suzuki kan de zin echter niet afmaken, want Noah valt haar in de rede. Maar dat is van later zorg, want we gaan eerst deze zin helemaal ontleden. Zo ver waren we al:

Wat betreft Noah, Fukuoka voor het eerst zijn en…

We weten nu dat de hele zin betrekking heeft op Noah en dat Fukuoka het onderwerp is, dat dus bij zijn hoort. We krijgen dan:

Wat betreft Noah, Fukuoka is voor het eerst en…

Fukuoka is voor het eerst heeft betrekking op de topic van de zin, die gemarkeerd wordt met wa. Fukuoka is voor het eerst is dus van toepassing op Noah. Noah is dus degene die voor het eerst in Fukuoka is:

Noah is voor het eerst in Fukuoka en…

Tot op zekere hoogte zijn wa en ga uitwisselbaar, maar zeker niet altijd. Het verschil tussen wa en ga is soms groot, en soms heel subtiel. Je herkent buitenlanders die net Japans hebben geleerd altijd aan het feit dat ze wa en ga door elkaar halen, omdat ze het verschil nog niet goed begrijpen. En het is ook bijzonder lastige materie, waarschijnlijk de lastigste van de hele taal. Toch gaan we proberen een paar hele eenvoudige vuistregels te geven.

Hieronder wat voorbeelden van de hierboven genoemde punten.

Noah laat het er niet bij zitten. Demo betekent maar. Daarna komt een stukje van een zin waarvan ik blijkbaar het onderwerp is, maar Noah kan de zin niet afmaken, want nu valt mevrouw Suzuki hem in de rede. Maar ik… (wil betalen?) We zullen nooit weten hoe Noah de zin wilde eindigen.

Hontō ni is idioom en betekent echt waar. Het is echt in orde. Noah hoeft zich geen zorgen te maken.

Waarom Noah zich niet schuldig hoeft te voelen, wordt duidelijk in de volgende zin: de kaisha (het bedrijf) betaalt. Dashimasu komt van het werkwoord dasu, dat letterlijk eruit gooien betekent. In deze context betekent het betalen, want wat eruit wordt gegooid is namelijk geld. Harau is echt betalen in de meest letterlijke vorm van het woord, terwijl dasu associaties oproept met ‘uit eigen zak betalen’ (datgene waar het geld uit wordt gegooid). In de praktijk worden beide woorden op dezelfde manier vertaald, maar het is goed om de onderliggende nuance te kennen.

Bedrijf zijn? Dit is de Japanse manier om iets wat reeds gezegd is, te herhalen: het bedrijf? Er staat niet Kaisha wa desu ka. Dat zou in dit geval fout zijn, al was het alleen maar omdat de betekenis van desu dan zou verschuiven naar bestaan (het bedrijf ís?) In die betekenis kan desu echter nooit worden gebruikt, want het Japans heeft een apart werkwoord voor bestaan. Kaisha ga desu ka kan wel, maar alleen omdat je Kaisha ga dan kunt lezen als een citaat dat slaat op de vorige zin: Kaisha ga haraimasu wordt dan aangehaald in de vorm van "Kaisha ga" desu ka. Da's eigenlijk een beetje vals spelen!

De laatste zin is bijna volledig idioom (zoals je misschien al duidelijk wordt, barst het Japans van idiomen). Okotoba ni amaete, letterlijk misbruik maken van iemands woorden betekent eigenlijk graag gebruikmaken van iemands aanbod. Het wordt altijd gezegd na de bekende ja-neespelletjes die uit beleefdheid gespeeld worden:

Ik betaal.

Nee, ik betaal.

Nee echt, ik sta erop.

Goed dan, als u zo aandringt…

De laatste zin zou je in dit geval kunnen vertalen met okotoba ni amaete. Het kan voor allerlei aanbiedingen worden gebruikt, zolang er maar een ja-neespelletje aan vooraf is gegaan (er moeten eerst woorden zijn gesproken voordat je er misbruik van kunt maken).

Zeker als je mensen nog niet zo goed kent, is het de gewoonte dat de rekening in een restaurant uiteindelijk wordt betaald door de gastheer of degene met de hoogste status in het gezelschap. Als lagere kun je natuurlijk één, het liefst twee keer, aanbieden om de rekening te betalen, maar uiteindelijk moet je de ‘eer’ altijd aan de hoogste laten. Doe je dat niet, dan zul je de hoger geplaatste persoon ernstig in verlegenheid brengen. Ga dus niet vijf keer aanbieden om te betalen; twee keer is echt genoeg, anders begint het pijnlijk te worden.

Bied echter wel een keer of twee áán om te betalen, anders geef je aan dat je er volledig van uitgaat dat de ander betaalt. Dat wordt in Japan gezien als bijzonder onbeschoft (en eigenlijk is het dat in Nederland ook).

Maar hoe intiemer de relatie, hoe meer de regels gebogen kunnen worden, ook in Japan.

En als je echt twijfelt over bepaalde regels, moet je het gewoon vragen. Vraag gewoon op de man af dat je hebt geleerd dat degene met de hoogste status altijd geacht wordt de rekening te betalen, maar dat je je na drie traktaties toch wel knap schuldig begint te voelen. Vraag hoe je daarmee moet omgaan. Is het echt not done om zo af en toe zelf eens te trakteren? Is er misschien iets anders wat je terug kunt doen? Als je op zo’n manier aangeeft daadwerkelijk over de Japanse cultuur te willen leren, zul je altijd een eerlijk antwoord krijgen. Over het algemeen gaan Japanners nogal prat op hun cultuur en zullen ze je er van alles over willen leren, mits je maar aangeeft daarvoor open te staan.

Over het verschil tussen wa en ga zijn boeken geschreven. Verwacht niet dat je het in één avond allemaal begrijpt. Lees deze les, ga aan de slag met andere dingen en lees de les opnieuw. Herhaal dit diverse keren. Ga er maar vanuit dat het je minimaal een jaar zal kosten voordat je deze materie onder de knie hebt. En als je iets tegenkomt dat volgens jou tegen de regels van deze les indruist, laat het dan vooral weten. Samen komen we er wel uit.

Woordenlijst

Nieuwe tekens

Oefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven.

Herhalingsoefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven. Deze vragen worden automatisch en willekeurig geselecteerd uit vorige lessen. Je kunt soms meerdere keren dezelfde vraag krijgen.