We vallen deze keer meteen met onze neus in de boter: tsukurō is de colloquiale aansporende wijs van het werkwoord tsukuru (maken). De werkwoordtabel wordt nu nog langer; je vindt de nieuwe vorm helemaal onderaan.

De zin betekent dus niets anders dan:

Goed, laten we sukiyaki maken?

De aansporende wijs in een vragende zin kan vaak vertaald worden met zullen:

Goed, zullen we sukiyaki maken?

Dan de zin erna. In de vorige les hadden we al even heel kort bijzinnen aangestipt. Zoals je wellicht al had gevreesd, gaan we daar deze les iets dieper op in. De partikelcombinatie ni wa betekent in dit geval om te. Het hoort, net als het partikel kara dat we in de vorige les besproken hebben, bij alles wat ervoor staat. Vóór ni wa vinden we de bijzin sukiyaki wo tsukuru, ofwel sukiyaki [lijdend voorwerp] maken. Bij elkaar wordt het dan dus: om sukiyaki te maken.

Zoals we in les 12 al aangaven, eindigen bijzinnen in het Japans bijna altijd op een colloquiale vorm. En zoals je waarschijnlijk al is beginnen te dagen, hebben we de colloquiale vorm in les 12 niet geïntroduceerd om je colloquiaal Japans te leren spreken, maar om je voor te bereiden op het gebruik van bijzinnen in het Japans.

De zin gaat verder:

wat [onderwerp] nodig ka na

Het partikel ka maakt de zin zoals je weet vragend. Als je het combineert met het nieuwe partikel na, geef je aan dat je jezelf iets afvraagt:

ik vraag me af wat [onderwerp] nodig

Noah vraagt zich af wat je allemaal nodig hebt om sukiyaki te maken.

Beide zinnen bevatten geen desu of -masu en zijn dus colloquiaal. De zinnen zijn niet gericht tegen Ryū-kun (die zal niet alle ingrediënten weten), maar ook niet direct tegen mevrouw Suzuki (die Noah met desu of -masu nog op afstand houdt). Noah gebruikt colloquiaal Japans omdat hij in zichzelf mompelt. Hij doet dat in dit geval hard genoeg, zodat mevrouw Suzuki hem wel kan horen. Wellicht is hij mevrouw Suzuki aan het uittesten, om te kijken of ze in colloquiaal Japans zal terugspreken. Zo ja, dan wordt het langzamerhand tijd om de afstandelijke vormen desu en -masu te laten vallen en volledig over te schakelen naar colloquiaal Japans. Zo nee, dan kan Noah altijd nog doen alsof hij in zichzelf mompelde en is hij in ieder geval niet onbeleefd geweest.

Het zal je trouwens verbazen hoeveel je mag zeggen als je in jezelf mompelt. Als je jezelf in het bijzijn van een klant op je duim slaat en een heel onchristelijk woord uitroept, wordt daar in Nederland fronsend tegenaan gekeken. In Japan is dit echter volstrekt geaccepteerd: je hebt het immers tegen jezelf, en niet direct tegen een ander.

Net zoals in de zin hee, rokusai ka uit de vorige les mag je in deze constructie geen da gebruiken. Dat komen we immers alleen maar tegen als da op het eind van de zin (zeer onbeleefd) of in de verzachte vorm da yo. Je zegt dus niet nani ga hitsuyō da ka na.

De hele zin wordt dan:

Om sukiyaki te maken, ik vraag me af wat nodig.

De eerste zin is een weggevertje. Mazu wa is idioom en betekent allereerst (letterlijk: wat betreft het eerste). Gyūniku betekent rundvlees. Mevrouw Suzuki is zeker van haar zaak. Er is geen twijfel mogelijk: zonder rundvlees krijg je geen goede sukiyaki. De zin verzachten met het bloemige da yo zal dus niet lukken, want daarmee wordt haar bewering alleen maar afgezwakt. Maar de zin eindigen op da is nogal onbeschoft. Daarom eindigt de zin abrupt bij gyūniku. Hierdoor klinkt mevrouw Suzuki heel resoluut en vastbesloten, zonder onbeleefd te zijn.

Ato wa, letterlijk wat betreft hierna, is idioom voor verder, als in daarnaast. Daarna volgt een lijst met ingrediënten: tōfu, itokonnyaku, negi, hakusai to enoki (tofoe, itokonnyaku, bieslook, Chinese kool en enoki). Die hele waslijst krijgt het partikel wo en wordt dus lijdend voorwerp van de zin. Kuwaeru betekent toevoegen. De gehele zin wordt als bijzin gekoppeld aan het partikel dake, dat alleen betekent, als in hoeven alleen maar te:

Verder hoeven we alleen maar tauhoe, itokonnyaku, bieslook, Chinese kool en enoki toe te voegen desu yo

Als je de zin net zo resoluut en vastbesloten wilt laten klinken als de vorige, zou je na dake (in het Japans een zelfstandig naamwoord!) kunnen stoppen. Maar deze zin formuleert mevrouw Suzuki wel lieflijk. Eigenlijk wil ze da yo gebruiken, maar ze besluit dat het daarvoor nog te vroeg is. Ze schakelt dus over naar beleefd Japans en zegt desu yo:

Het is (zo dat) we verder alleen maar tauhoe, itokonnyaku, bieslook, Chinese kool en enoki toe te hoeven voegen

De yo is hier puur verzachtend (mevrouw Suzuki wil Noah vriendelijk instrueren) en heeft niets met nadruk (hoor) te maken.

Noah begrijpt de hint en weet dat hij voorlopig nog bijzonder voorzichtig zal moeten zijn met het gebruik van colloquiaal Japans tegen mevrouw Suzuki.

Tijd om alle partikels weer even door te nemen:

Deze zin, uitgesproken door de kleine Ryū in colloquiaal Japans, is eenvoudig: een reizōko is een ijs- of koelkast.

Wat betreft de Chinese kool, zich bevinden in koelkast

Chinese kool heeft over het algemeen geen ziel. Voor zich bevinden gebruik je dus aru en niet iru. Zich bevinden is geen beweging, dus als partikel gebruiken we ni en niet de. Zouden we toch de gebruiken, dan zouden we impliceren dat de Chinese kool pootjes heeft en door de koelkast wandelt. Geven we de Chinese kool daarnaast ook nog een ziel met iru, dan begint dit wel een heel spookachtig verhaal te worden.

De eerste zin slaan we over. Als je die niet weet, wordt het wellicht tijd om een paar lessen terug te bladeren!

De tweede zin begint met het woord yoku, dat is afgeleid van het verbaal-adjectief yoi (goed zijn). Door de i van een verbaal-adjectief te schrappen en deze te vervangen door ku, krijgen we de bijwoordelijke vorm van het verbaal-adjectief. Als utsukushii in het Engels beautiful is, dan is utsukushiku dus beautifully.

Een bijwoord geeft aan hoe iets gebeurt. Hoe zingt iemand? Mooi. Iemand zingt mooi. Hoe sportte hij? Goed. Hij sportte goed. De bijwoorden hier zijn respectievelijk mooi en goed.

Onze tabel voor verbaal-adjectieven ziet er nu als volgt uit:

Hoe gebeurt iets in de komende zin dus? Het gebeurt goed. Het volgende woord is mitsuketa, de colloquiale verleden tijd van het werkwoord mitsukeru (ontdekken). Deze werkwoordsvorm wordt exact zo gevormd als de eerder besproken te-vorm, met dien verstande dat de e op het eind wordt vervangen door een a.

Er is dus iets ontdekt. Hoe is iets ontdekt? Goed. Iemand heeft dus iets goed ontdekt.

We eindigen met het partikel ne:

Goed ontdekten, hè!

De werkwoordentabel wordt langer en langer:

We gaan verder:

Maar…

Een hōchō is een keukenmes en abunai is het verbaal-adjectief voor gevaarlijk zijn.

Maar, wat betreft keukenmes, gevaarlijk zijn…

Daarna volgt het partikel kara (omdat), waardoor we het voorgaande als een bijzin kunnen beschouwen, die inderdaad eindigt op een colloquiale vorm, namelijk de colloquiale tegenwoordige tijd van het verbaal-adjectief abunai.

Maar, omdat wat betreft keukenmes, gevaarlijk zijn…

Kiru is de infinitief, of de colloquiale tegenwoordige tijd als je wilt, van het werkwoord kiru (snijden).

Maar, omdat wat betreft keukenmes, gevaarlijk zijn, ik [onderwerp] snijden hoor.

Ofwel:

Maar omdat keukenmessen gevaarlijk zijn, snijd ik hoor

Deze zin is trouwens een schitterend voorbeeld van het verschil tussen wa en ga: we introduceren het nieuwe begrip keukenmes met wa en benadrukken de persoonsvorm ik met het partikel ga (ík ga snijden, en niet jij Ryū).

Wakatta is de colloquiale verleden tijd van het werkwoord wakaru, begrijpen. We kenden het al van wakarimashita. Zoals je ziet, valt het in groep 1 en niet in groep 3 (dan had er namelijk wakata gestaan).

Begrepen.

Dezaato komt van het Engelse dessert en betekent dus dessert of toetje. Junbi betekent voorbereiding.

Goed, ik, des desserts voorbereiding doen hè

Zoals je ziet, bevat dezaato no junbi een genetivus (de no) en betekent het geheel de voorbereiding van het dessert.

Goed, ik doe de voorbereiding van het dessert, okè?

Met de ne vraagt de kleine Ryū duidelijk om een bevestiging. Zonder tegenbericht zal hij ervan uitgaan dat hij z’n gang kan gaan. Merk tevens op dat Ryū alle partikels in de zin weglaat: in colloquiaal Japans is dat volstrekt geaccepteerd, zolang de zinnen relatief kort blijven en duidelijk is wie wat doet.

De eerste zin is bijzonder colloquiaal. Zoals je waarschijnlijk zelf al had kunnen bedenken, komt okkee van het Engelse okay.

Yōguruto komt alweer van het Engelse yoghurt, sara betekent bord (in deze context kommetje) en irete is de te-vorm van het werkwoord ireru (erin doen).

Yoghurt [lijdend voorwerp] kommetje [naar] erin doende…

Het partikel ni staat in dit geval niet voor een locatie waarop een gebeurtenis zonder beweging plaatsvindt, maar eenvoudigweg voor het voorzetsel naar. Wat wordt in het kommetje gedaan? Yoghurt. Waarnaar gaat die yoghurt? Het kommetje. Hoe gaat die yoghurt? Erin doende.

Yoghurt in kommetje doende…

Tot nu toe hebben we al diverse woorden voor het Nederlandse en gehad: shi om zinnen aan elkaar te plakken (ik werk, en ik eet, en ik drink, en ik...), to voor opsommingen (hij, jij, wij en zij) en nu als klap op de vuurpijl de te-vorm van werkwoorden, die net als shi gebruikt wordt om hele zinnen aan elkaar te plakken. Let maar op.

Ichigo betekent aardbei en nosete is de te-vorm van het werkwoord noseru (erop doen):

Yoghurt in kommetje doen, en aardbei [lijdend voorwerp] erop doen, en…

Okō is de colloquiale aansporende wijs van het werkwoord oku (leggen).

Yoghurt in kommetje doen, en aardbeien erop doen, en ijskast [naar] laten we leggen.

Omdat de te-vorm resulteert in nevengeschikte zinnen (alle zinnen zijn even belangrijk), hoort het werkwoord op het eind (okō = laten we leggen) bij de volledige zin:

Laten we de yoghurt in kommetjes doen, aardbeien erop doen en (alles) in de ijskast leggen.

Maar waarom zeggen we niet Yōguruto wo sara ni ireru shi, ichigo wo noseru shi, reizōko ni okō?

Dat komt omdat shi niet alleen en betekent, maar eigenlijk de nuance van en bovendien in zich heeft. En zoals je ziet, past dat niet in de context:

We doen de yoghurt op een bord, we leggen er bovendien aardbeien op en als klap op de vuurpijl zetten we alles ook nog eens in de ijskast. Zo, nou jij weer.

Da’s een beetje gek en niet de nuance die we in dit geval willen hebben. Je gebruikt shi eigenlijk alleen maar als je je woorden kracht bij wilt zetten met argumenten. Kijk nog maar eens naar die zin uit les 6: Daijōbu desu. Noa-san wa Fukuoka ga hajimete desu shi...

Maakt u zich geen zorgen. Dit is de eerste keer dat u in Fukuoka bent, en (bovendien weet ik nog veel meer argumenten om u ervan te weerhouden om deze rekening te gaan betalen!)

Tot slot, alweer ter leering ende vermaeck, exact dezelfde conversatie in beleefd Japans. Het woord deshō in de beleefde versie mag je nog even vergeten:

Woordenlijst

Nieuwe tekens

Oefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven.

Herhalingsoefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven. Deze vragen worden automatisch en willekeurig geselecteerd uit vorige lessen. Je kunt soms meerdere keren dezelfde vraag krijgen.