In deze les gaan we een heleboel dingen herhalen die tot nu toe de revue zijn gepasseerd. Daarnaast gaan we de puntjes op de i zetten voor wat betreft de vorm -te iru, die we in de vorige les hebben geleerd. Ten slotte gaan we ook in op aanwijzende voornaamwoorden en de genetivus.

De eerste zin spreekt voor zich: Mijnheer Noah, wat betreft de film, interessant waren hè?

Ano betekent die of dat en verwijst altijd naar iets wat zowel van de spreker als de luisteraar af staat. Je gebruikt het dus niet om naar dat boek te verwijzen als dat boek pal voor je neus of dat van de luisteraar ligt. Omdat Japanse zelfstandige naamwoorden geen meervoud/enkelvoud en geslachten kennen, betekent ano zowel die (jongen) als dat (meisje).

Als je naar iets wilt verwijzen wat wel van jou, maar niet van de luisteraar af staat, gebruik je sono.

Als je ten slotte naar iets wilt verwijzen wat pal voor je neus ligt, gebruik je kono.

We krijgen dan de volgende tabel:

Ano verwijst in dit geval naar een kaba (nijlpaard) in de film. Aangezien dit nijlpaard op een doek werd geprojecteerd dat zowel van Noah als mevrouw Suzuki af stond, gebruiken we ano en geen sono. Voor de kenners van Madagascar 2: we hebben het hier over Moto Moto.

Toku ni is idioom en betekent vooral.

Wat betreft dat nijlpaard daar, vooral interessant waren.

We maken kennis met het laatste woord in het ono-rijtje: dono is de vragende tegenhanger, die welke betekent:

We krijgen dan:

Nijlpaard? Welk nijlpaard zijn?

Chanto is een ontzettend handig woord, dat je vaak kunt gebruiken. Het staat altijd voor de manier waarop iets hoort en kan dus vaak vertaald worden als netjes of goed.

Daarna krijgen we een te-vorm, die in dit geval niet wordt gecombineerd met imasu, maar met imashita. Je voelt hem al aankomen: dit is een te iru-vorm in de verleden tijd. Betekende mite imasu zijn aan het kijken, mite imashita betekent waren aan het kijken.

Wat? Film [lijdend voorwerp] goed aan het kijken waren?

In het Nederlands zouden we nooit zeggen: was u de film goed aan het kijken? In het Japans is het echter wel belangrijk de te iru-vorm te gebruiken als iets duidelijk enige tijd in beslag heeft genomen. We mogen aannemen dat de film Madagascar 2 langer dan een paar seconden heeft geduurd. Daarom is het kijken naar de film een proces. We moeten dus een te iru-vorm gebruiken. Omdat het proces inmiddels is afgesloten, zetten we het geheel in de verleden tijd: mite imashita.

Mevrouw Suzuki gaat verder: odotte imashita is opnieuw een te iru-vorm, in dit geval van het werkwoord odoru (dansen). In de film zit een scène waarin Moto Moto, het gewiekste nijlpaard, één van de hoofdrolspelers wel even denkt te versieren met zijn danskunstjes. Deze scène neemt enige minuten in beslag, dus we kunnen opnieuw duidelijk spreken over een proces. Dit proces, het dansen, is inmiddels afgesloten, dus we gebruiken opnieuw de verleden tijd: odotte imashita (was aan het dansen).

Mevrouw Suzuki is redelijk ontsteld over het feit dat Noah één van de leukste scènes in de film niet heeft gezien, en benadrukt nog eens dat Moto Moto aan het dansen was. Dat doet ze met het partikel yo. Vervolgens bedenkt ze zich dat ze nog niet heeft verteld wie er aan het dansen was, dus vult ze aan met het onderwerp van de zin: kaba ga.

Aan het dansen waren hoor, dat nijlpaard [onderwerp]!

Ofwel:

Hij was aan het dansen hoor, dat nijlpaard!

Ofwel:

Dat dansende nijlpaard!

Het achteraf aanvullen van ‘vergeten’ informatie is in het Japans heel normaal. Zoals je weet, wordt het onderwerp in zinnen vaak weggelaten, maar soms doen ook Japanners dit iets te enthousiast. Zodra ze dat achteraf beseffen, vullen ze de weggelaten informatie aan, vaak nog met een partikel erachter om de functie van die informatie in de zin aan te geven.

Wat er aan het dansen was, is dus het nijlpaard, ofwel het nijlpaard was aan het dansen.

We zeggen kaba ga en niet kaba wa, omdat het nijlpaard al in het gesprek is geïntroduceerd (om precies te zijn in de eerste zin: ano kaba wa toku ni omoshirokatta desu). We hoeven het nijlpaard met wa ook nergens tegen af te zetten, want er is geen sprake van een tegenstelling. Ten slotte hoeven we met wa ook het werkwoord dánsen niet te benadrukken. Ga dus.

Iya is niet alleen een krachtige ontkenning, het kan ook enige mate van ongemak bij de spreker weergeven. Noah krabt zich letterlijk achter de oren, zich afvragend hoe hij zich uit de situatie moet redden. In plaats van nee zou je het dan ook bijna met nou… vertalen.

Soko is een plaatsbepaling, die exact dezelfde logica volgt als de eerder geleerde ono-woorden in deze les. We gaan meteen naar de tabel:

dake betekent alleen, in de zin van uitsluitend. Je zet het direct achter het woord waarnaar het vewijst, zoals zoveel partikels. soko dake betekent dus alleen daar.

Je zou denken dat je in deze zin in plaats van dake wa ook dake wo mag gebruiken, maar dat is niet het geval. dake wo bestaat wel degelijk, maar wordt alleen in bevestigende zinnen gebruikt, en nooit in ontkennende.

Daarna krijgen we een oude bekende: mite imasen. Dit is alweer een te iru-vorm, maar dit keer in een ontkenning. mite imasen betekent dus niet aan het kijken zijn. Met een deshita erachteraan gooien we het geheel in de verleden tijd en krijgen we dus niet aan het kijken waren. Voilà, dat waren ze. Je kent nu alle te iru-vormen.

In conversaties wordt de i aan het begin van imasu/imashita in te iru-vormen (en alleen in te iru-vormen) trouwens vaak ingeslikt (in colloquiale brieven wordt deze i vaak ook niet eens opgeschreven). Je zegt dus niet mite imasu maar mite-masu. Je zegt ook niet mite imasen maar mite-masen.

Dan nu de letterlijke vertaling van de hele zin:

Nee, wat betreft alleen daar, niet aan het kijken waren.

Ofwel:

Nee, alleen dat stuk heb ik niet gezien.

Ofwel:

Nee, dat stuk heb ik net gemist.

Hele oplettende lezers zullen zich afvragen waarom we soko gebruiken in plaats van asoko. Dat stuk verwijst immers naar de film, en die staat toch van zowel de spreker (Noah) als de luisteraar (mevrouw Suzuki) af?

Inderdaad, maar regels zouden geen regels zijn als er geen uitzonderingen waren. De regel gaat voor oko-woorden niet op als je naar (niet-tastbare) zaken en situaties (zoals scènes in een film) verwijst, en laat dat hier nou net het geval zijn. Zouden Noah en mevrouw Suzuki echter bijvoorbeeld een gesprek voeren in Fukuoka en tijdens dat gesprek naar een tastbare locatie, zoals de stad Tokio, verwijzen, dan is Tokio wel degelijk asoko. Als Noah in Fukuoka zit en mevrouw Suzuki in Tokio, dan zou Noah naar Tokio verwijzen met soko: de plek staat immers van de spreker (Noah) af, maar niet van de luisteraar (mevrouw Suzuki).

We sluiten de zin af met een nieuw verbaal-adjectief: nemui ofwel slaperig zijn.

Slaperig waren.

Mō is een uitdrukking van moedeloosheid. Mevrouw Suzuki heeft het even helemaal gehad met Noah. Mō Noah-san betekent dan ook zoiets als O Noah toch!

Zoals je in les 7 al had geleerd, betekent kondo niet deze, maar volgende keer. mimashō is de aansporende wijs van het werkwoord miru (kijken), en wordt dit keer ironisch gebruikt (zie les 9).

O Noah toch, wat betreft de volgende keer, laten we goed kijken, okè?

Mevrouw Suzuki heeft wel degelijk goed gekeken, dus het laten we goed kijken slaat in dit geval toch echt alleen op Noah. Normaliter moeten we je dit gebruik van de aansporende wijs absoluut afraden, maar Noah en mevrouw Suzuki beginnen elkaar nu redelijk goed te kennen en er begint duidelijk een vriendschap te ontstaan. In dat soort gevallen kun je je natuurlijk ook meer permitteren. Toch is er nog zeker sprake van enige afstand, want de hele conversatie vindt nog steeds plaats in de neutrale beleefde vorm (-masu en desu).

Dan nu naar het tweede belangrijke onderwerp in deze les, dat we op de valreep nog even introduceren: het nieuwe partikel no. No is de Japanse genetivus en geeft dus bezit aan. In het Nederlands doen we dat met bezittelijke voornaamwoorden: mijn boek. Omdat het Japans geen aparte bezittelijke voornaamwoorden heeft, worden deze gevormd door achter een persoonlijk voornaamwoord een genetivus te zetten:

Deze manier van werken heeft wel tot gevolg dat de volgorde van woorden in het Japans net andersom is:

Zo is de volgorde in het Japans gelijk aan die van het Nederlands, maar de praktijk wil dat we in het Nederlands bijna nooit mevrouw Suzuki’s boek zeggen. We zeggen eerder het boek van mevrouw Suzuki en draaien het bezit en de bezitter dus om. In het Japans noem je echter altijd eerst de eigenaar en pas dan het bezit.

Uchi betekent huis als in thuis. Het woord verwijst dus niet naar het gebouw.

Goed, niet naar mijn huis komen?

Zonder verdere context verwijst het woord uchi trouwens altijd naar het huis van de spreker. Watashi no uchi is dus eigenlijk een beetje dubbelop, maar een prima manier om je kennis te laten maken met het partikel no. In principe had mevrouw Suzuki echter ook uit de voeten gekund met uchi ni kimasen ka?

Ryōri betekent maaltijd/gerecht en tsukuru betekent maken. Ryōri wo tsukuru (maaltijden/gerechten [lijdend voorwerp] maken) betekent dus koken of kokkerellen. Gieten we dit in de aansporende wijs, dan krijgen we:

Samen laten we koken.

Het woord sō kenden we al uit uitdrukkingen als sō desu. We hebben het altijd vertaald als zo. Nu gaan we dit woord wat meer in context plaatsen, door het met zijn reeds bekende tegenhangers uit deze les in de tabel te zetten:

Ja, op die manier laten we doen.

Je begrijpt nu ook waarom je sō desu ne zegt en niet kō desu ne of aa desu ne. Met sō desu ne geef je aan dat wat de gesprekspartner zegt, klopt. Op het moment dat je dat aangeeft, is de gesprekspartner de luisteraar. Wat er is gezegd, de aangegeven manier om iets te doen, bevindt zich dus bij de luisteraar.

Onaka betekent maag. Hette imasu is de te iru-vorm van het werkwoord heru: leeg worden. Er heeft zich een proces voorgedaan waarbij de maag leeg is geraakt, en het resultaat daarvan (dat de maag leeg is) duurt voort. Je hebt dus gewoon honger.

Hoewel heru op eru eindigt, valt het niet in groep 3. Het wordt gezien als een werkwoord uit groep 1 dat op ru eindigt. Vandaar dat de te-vorm hette is en niet hete.

Omdat je maag een begrip is dat als algemeen bekend voorondersteld mag worden, hoef je het onderwerp niet te introduceren met wa. Als je zegt de maag is leeg, zal ieder weldenkend mens weten welke maag je bedoelt. Je zult zien dat in vaste uitdrukkingen, spreekwoorden, idiomen en gezegden meestal ga wordt gebruikt. Het zijn vaste zegswijzen, die algemeen bekend zijn. Je hoeft dingen dan nog niet eens te gaan introduceren; sterker nog, dat is over het algemeen fout.

Maag [onderwerp] leeg zijn.

Ofwel:

Ik rammel.

Hopelijk zijn er in deze les weer een paar stukjes van de puzzel op hun plaats gevallen!

Woordenlijst

Nieuwe tekens

Oefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven.

Herhalingsoefeningen

Beweeg de muis over de vragen om de antwoorden weer te geven. Deze vragen worden automatisch en willekeurig geselecteerd uit vorige lessen. Je kunt soms meerdere keren dezelfde vraag krijgen.